Persoonlijkheidsstoornissen zijn langdurige patronen in gedachte, visie en gedrag die afwijken van wat in onze cultuur als normaal wordt ervaren. Dat gedrag doet zich frequent en in veel verschillende situaties voor.

Er zijn verschillende persoonlijkheidsstoornissen:

• paranoïde persoonlijkheidsstoornis
• schizoïde persoonlijkheidsstoornis
• schizotypische persoonlijkheidsstoornis
• antisociale of dissociale persoonlijkheidsstoornis
• borderline persoonlijkheidsstoornissen
• theatrale persoonlijkheidsstoornis
• narcistische persoonlijkheidsstoornis
• ontwijkende persoonlijkheidsstoornis
• afhankelijke persoonlijkheidsstoornis

Er is sprake van een persoonlijkheidsstoornis als de onderstaande criteria aanwezig zijn:

• Een duurzaam patroon van ervaringen en gedragingen die duidelijk afwijken van de verwachtingen in de cultuur van de cliënt.
• Het duurzame patroon is inflexibel en dringt diep door in een groot aantal persoonlijke en sociale omstandigheden.
• Het duurzame patroon leidt tot ernstige klinische spanningen of ontregeling van het functioneren in de sociale omgang, het werk of op andere belangrijke gebieden.
• Het patroon is stabiel en langdurig en is ontstaan in de puberteit of jong volwassenheid.
• Het duurzame patroon is geen uiting of gevolg van een andere psychische aandoening.
• Het duurzame patroon is geen gevolg van een fysiologisch verschijnsel door een stof of van een algemene medische aandoening, bijvoorbeeld een hoofdletsel.

Ongeveer 13,5 % van de Nederlandse bevolking leidt aan een persoonlijkheidsstoornis.

Persoonlijkheidsstoornissen komen tot uiting in de puberteit of jongvolwassenheid. Zij ontstaan door invloeden van de omgeving en door een genetische aanleg. Zo zijn er meerdere genen en omgevingsinvloeden bij betrokken. Onder invloed van de omgeving kan de aanleg, de kwetsbaarheid die je hebt tot expressie komen.

Om een persoonlijkheidsstoornis vast te stellen moet het volgende gebeuren. Meerdere bronnen van informatie zijn noodzakelijk.

• De persoon met de stoornis of problematiek geeft een beoordeling van de eigen situatie. Hiervoor worden verschillende zelfrapportagelijsten gebruikt.
• De behandelaar neemt een interview af, waarin een aantal vaste onderwerpen worden besproken. Hier zijn verschillende zogenoemde semi-gestructureerde interviews voor.
• Andere bronnen van informatie zijn dossiers waarin eerdere observaties, diagnostische overwegingen en behandelingen beschreven staan.
• Ook personen die de cliënt lange tijd van nabij hebben meegemaakt, zijn een bron van informatie.

• Zorg dat u voldoende geïnformeerd bent over de persoonlijkheidsstoornisproblematiek of stoornis en de mogelijke gevolgen daarvan.
• Soms komt het voor dat u van mening verschilt met de behandelaar over welke behandeling u nodig denkt te hebben en de behandeling die uw behandelaar u voor wil schrijven. Maak uw verschil van mening bespreekbaar.

• Zorg dat u genoeg weet over de persoonlijkheidsstoornis en de mogelijke gevolgen.
• Realiseer u dat er sprake is van een psychische stoornis, waarvoor behandeling nodig is. Vat emotionele uitspraken niet al te persoonlijk op.
• U hoeft niet alles te accepteren. Bepaal wat uw grenzen zijn en maak daarover heldere afspraken. Het kan helpen als u afspraken op papier zet.
• Doe uw eigen dingen, en doe de dingen die plezier en ontspanning geven. Dit voorkomt dat u zelf overbelast raakt.
• Zorg ervoor dat u zelf uw hart kunt luchten bij enkele mensen in uw omgeving. Houd ook contact met mensen buiten het gezin.

Meer informatie over persoonlijkheidsstoornissen kunt u vinden op de volgende sites:

• Moeilijkemensen.nl voor informatie over persoonlijkheidsstoornissen
• Nederlandse Vereniging voor Psychotherapie, over psychologische behandelingen/psychotherapie